Ercan Yıldırım: Millet Olabilmek İçin Bir Müştereğe Sahip Olmamız Gerekiyor

Uzun yıllardır Çağdaş Türk Düşüncesi üzerine çalışan Ercan Yıldırım, teklif ve tespitlerine Anadolu’da İslam Ruhu ve Türk Düşüncesinde İslam adlı iki kitabıyla yeni başlıklar ekledi. Türk, millet, vatan ve Anadolu gibi kavramlara yeniden doğru yaklaşmamız gerektiğini söyleyen Yıldırım, millet olabilmek için müşterek bir hedef inşa etmemiz gerektiğini söylüyor. Ercan Yıldırım’a göre geleceği için bir çıkış yolu arayan Türkiye, yolu ancak geçmişinde bulabilir…

Türkiye’de milletin yeniden inşası için, daha önce milleti oluşturmuş ortak tecrübeye yeniden bakmamız gerekiyor. Anadolu’nun İslamlaşmasıyla Anadolu’da tasavvuf erenleri eliyle oluşturulan İslam yorumunun başarısı ve biricikliği, kendisine çıkış arayan Türkiye’nin önündeki en geniş imkân olarak varlığını koruyor. ‘Türkiye’nin geleceği, Türkiye’nin geçmişindedir’ diyen Ercan Yıldırım’la yer darlığı sebebiyle tartıştıklarına sadece üzerinden temas edebildik. Türkiye’nin tarih ve coğrafyadaki yolculuğunu doğru okuyabilmek için bahsi geçen iki kitabın muhakkak görülmesi gerektiğini belirtmeliyiz.

 

Hemen tüm kavramların iğdiş edildiği bir yüzyılda yaşıyoruz. Önce kavram tayini yapmamız gerekiyor. Türkler Anadolu’ya yalnızca bir yurt tutmak için mi geldi? Ama öncesinde Türk derken kastettiğiniz nedir, millet tanımınızın çatısı neyi kapsıyor sorularının cevabını alalım…

Türk kavramı tarihin her döneminde üst kimlik olmuştur. Yani belli bir soy bağını işaret etmemiştir. Bu yüzden Türkün karşısına “tat” konulmuştur yani Maveraünnehir havzasında İslam ile şereflenmeyen her türlü unsur. Türk bu açıdan bir tavrın adıdır. Ben Türk ile Anadolu arasında da bir fark görmüyorum, Türk ile Anadolu etle kemik gibidir, ayrılmaz. Bu bütünlük zaten coğrafya veya toprak değil ruhtur, tavırdır, kimliktir. Anadolu bir açıdan yurt ya da yaşam alanı olarak görülmüştür yani İslam’ın yurdu, İslam’ın ontolojik güvenlik sahası bağlamında. Anadolu İslam’a tehdit oluşturacak sahaya en yakın alandır. Anadolu’ya sahip olan aslında Akdeniz’e ve dünyadaki genel pazara, dolaşıma ve sisteme de sahip olur. Haçlı Seferleri ile Şiiliğin İslam dünyası üzerinde etkisiz kalması Türk kimliğiyle ilgili. Anadolu’nun İslamlaşması Batıda kapitalizmin 17. asrın sonlarına kadar Kıta Avrupa’sında mahsur kalmasına neden olmuştur. Biliyorsunuz yeni Papa Mart 2013’te seçildi. İlk yaptığı işlerden biri mayıs ayında Fatih’in Otranto Seferi’nde ölen 800 Hristiyan’ı aziz ilan etmek oluyor.

Türk’ün ne anlama geldiğini yalnızca biz unuttuk o halde?

Evet. Türk kimliğini bugün bizler unutmuş olabiliriz ama birileri unutmuyor… Millet kavramında da elbette büyük değişiklikler var. Bugün millet doğrudan etnisiteyi, ulusu karşılıyor. Osmanlı’da Müslüman milleti vardır, Hıristiyan ve Yahudi milleti vardır. Millet için hep “müşterek” kavramı kullanılır. Ben de kitabımda bu kavram üzerinden izah getiriyorum. Millet müşterek bir kültüre ve müşterek bir hedefe sahiptir. Fakat bugün için sorulması gereken çok temelli sorular var: biz Türkiye’de yaşayanlar müşterek bir anlayışa, temele sahip miyiz, müşterek bir hedefimiz var mı? Anadolu’yu vatan yapanlar “biz bidat bilmez Müslümanlarız” diyerek müşterek bir temeli, “Allah’ım, İslam sancağını yükselt” diyerek bir müşterek bir hedefi gösteriyorlardı!

BU MİLLETİN MİSYONU, KILIÇARSLAN’IN HAÇLILARI KIRMASINDA GİZLİDİR

Tanımlarınızdan hareketle şunu söyleyebiliriz; Türk sonradan ortaya çıkan, Anadolu sonradan vatan haline dönüştürülen bir değer. Hangi zaruretler Türk milletini ve Anadolu’yu ortaya çıkardı?

Anadolu’nun İslamlaşması bir zaruretten, ihtiyaçtan, arayıştan ortaya çıktı. Müslümanlar fetih hareketlerinden sonra görece büyük maddi zenginliğe kavuştular. Bu zenginlik peşinden ataleti getirdi. Emevi ve Abbasi devresi sonrasında İslam anlayışında bir donma başladı. İslam en nihayetinde dünyaya maddi zenginliklerle bezenmiş bir medeniyet algısı için inmemiştir. Türklerin ortaya çıkışını ve misyonlarını, Tuğrul Bey’in Abbasi Halifesi Kaimbiemrillah’ı şii Büveyhoğullarının elinden kurtarıp biat etmesi ve I. Kılıçarslan’ın Haçlıları kırmasıyla izah etmek gerek. Unutmamak gerekir ki İmam Gazali ve akabinde Anadolu’da ortaya çıkan anlayış ekonomiden zanaata, eğitimden vakıf müesseselerine kadar, kendi düzenini kurmuş, referansını sadece İslam’dan almış, dünyada kimseye muhtaç olmadan yaşamayı ve yaşatmayı bilmiştir. Bazılarının iddia ettiği gibi Gazali sonrası, Anadolu dönemi donmuş bir dönem değil bilakis teori ile pratiği çok ustaca meczetmiş İslam tarihinin en parlak, dinamik, örnek dönemidir.

ELİMİZDE YALNIZCA VATAN KAVRAMI KALDI

Nurettin Topçu’nun belki yeniden kurup, dizayn ettiği bir Anadoluculuk Düşüncesi var. Siz de büyük oranda o ırmağın kenarında duruyorsunuz. Başbakan’ın Şivan Perwer ve İbrahim Tatlıses’in düet yaptığı Diyarbakır konuşmasında Nureddin Topçu vardı. Yeniden ‘millet’ inşası için temel tezimizi nereye yaslamalıyız?

Devlet aygıtını kullanan kesimler uzun yıllar Kürtlerin kültürünü yok saymıştı. Şivan Perver ve Tatlıses buluşması devletin Kürtlerin kültürüne ve folkloruna düşman olmadığını, onların folklorunu tanıdığını gösteren bir simge. Siyasal manada Kürtlerin taleplerini ne kadar karşılayabilir bu sorgulanabilir. Bu coğrafyadaki “millet” tanımımız, Nurettin Topçu’nun millet algısı ile uyumlu değil. Biz gerçekten bir millet olarak tarihe yürüyeceksek, o değerleri ihata etmeliyiz. Millet olmayı zorunluluk yapan bir müşterek hedefimiz var mı? Bugün bir millet bünyesi taşıdığımızı söylemek zor. Zannedersem uzun bir dönem kimlikler üzerinden millet bütünlüğüne ulaşmamız mümkün değil. Maalesef şimdilik İslam kavramı etrafında toparlanma yargısının altı doldurulamayacak. İstiklal Marşı gibi sağlam bir milli mutabakat metnini bile “ırkçı” diye tanımlayan kişilerin sesleri daha çok çıkıyor. Elimizde kala kala vatan kavramı kaldı!

CEMAATLERE ASLİ VAZİFELERİNİ MİLLET HATIRLATTI

Sosyolojik anlamda toplumsal bir tabanının olmadığı ortaya çıktığı için cemaat değil, örgüt diyeceğim; Gülen Örgütü’nün devletle giriştiği çatışma sonrası gözler, dini grupların çalışmalarına ve varlıklarına odaklandı. Anadolu’nun vatan kılınmasını sağlayan yapılar üzerinden bugünkü dini-toplumsal gruplarla ilişkin neler söylersiniz?

Anadolu’yu vatan kılan ruhun oluşmasında Yunus Emre vardır, Vahdet-i Vücud vardır, sonraki dönemlerde Nakşilik vardır. Yani tasavvuf olmadan Anadolu’yu izah etmeniz anlamsızdır. Tasavvufun tüm ekolleri, İslam’ın kendisi kişinin kendi istekleriyle milletin menfaati çakıştığında, kendini milletinin içinde yok eder, eritir. Yani bizdeki dini ekoller, öğretiler kişinin kendisini ve bulunduğu çevreyi araç olarak görür. 27 Mayıs sonrasında ve bilhassa 80 sonrası dini yapılar, cemaat diye anılmaya başladıktan sonra bulundukları silsileden, klasik tasavvuf ve din anlayışından uzaklaştı.

NEOLİBERAL POLİTİKALARA UYUM GÖSTERDİLER

80 sonrasında Neoliberal politikalarla birlikte cemaatler ve cemaatleşen tarikatlar millete açık olmaktan çıkıp kendi içlerine kapanmaya başladı. Adeta yaşayabilmek için, güçlenebilmek için kendi varoluşlarını mutlaklaştırdılar. Kendilerine liberal dönemin diline uygun bir doktrin icat edip bu doktrin doğrultusunda kendilerinden olmayan dini yapıları ve onların müntesiplerini dışlamaya başladı. Öyle ki “kendinden olmayan”ın imanı dahi sorgulanır oldu. Bugünkü çatışma 70’li yıllardan bu yana meydana gelen birikimin bir patlaması. Klasik dönemde dini yapılar milletleri, insanları toparlar, onlara yol gösterirler, dünyadaki vazifelerini hatırlatırlardı. Bugünkü fotoğrafı öyle değil. 30 Mart seçim sonuçlarına göre milletin kendisi bu dini yapılara özlerini, aslî fonksiyonlarını hatırlatıyor! Bu din anlayışı, Türkiye’yi tarihi misyonuna taşıyamaz, taşımak bir yana ayağına pranga olur!

TÜRKİYE’NİN GELECEĞİ, TÜRKİYE’NİN GEÇMİŞİNDEDİR

Birbiri ardına iki kitap yayınladınız. Dergâh Yayınları’ndan çıkan Anadolu’da İslam Ruhu ve Hece Yayınları’ndan çıkan Türk Düşüncesinde İslam. İki ayrı kitap gibi duruyor ama aslında tek bir kitap olduğunu söylemek mümkün… Kısaca ifade edebilirseniz bu iki kitap neye itiraz?

Yıllardır sokaktan orta sınıfın kültür mekânlarına hatta Beyaz Türklere kadar memleketin nereye gittiği meselesi konuşuluyor. Küçük Kaynarca’dan bu yana bu dünyadaki bekamızı sorguluyoruz. Ben bizi bugüne kadar getiren değerleri hatırlatmanın bekamızı kurtaracağını düşündüğüm için Anadolu’da İslam Ruhu’nu yazdım. Bizler Anadolu’da bir nizam teşkil etmişiz, sonra bu nizamdan yüz çevirmişiz ve hala bir arayış içindeyiz. Yani kaderimizi reddederek buraya kadar geldik ve hala reddetmeye devam ediyoruz. Ne zaman kurtuluruz, kaderimizi kabullenmeye başladığımız zaman! Türk Düşüncesinde İslam kitabındaki metinler orada değindiğim ve birbirinden farklı İslam anlayışları, aydınların tavırları kaderimizi nasıl görmezden geldiğimize değiniyor. Akif, Allah’ın lütfuyla bu kaderi yaşadığı ve kabullendiği için “İstiklal Marşı” gibi bir metni kaleme almıştır. Bu kitaplarla itirazım Türklerin kendi kaderlerinden, tarihlerinden dolayısıyla geleceklerinden kaçmalarına!

İSLAM’IN SON YURDU

Geçtiğimiz hafta sonuçlanan yerel seçimler sonrası, başbakan Erdoğan’ın zaferi, Kosova, Karadağ ve Gazze gibi şehirlerde de kutlandı. Türkiye’nin kapitalizmi durdurabilecek, belki geriletebilecek yegâne millet tarafından vatan kılındığını söylüyorsunuz. Türkiye’de bir siyasetçinin zafer kazanmasına, Karadağ’daki insanların sevinmesini nasıl okumalıyız?

Türk milletini en iyi Batılılar tanıyor, onlar Türkiye’nin dünyada kapitalizme Batı anlayışına karşı çıkabilecek yegâne potansiyel sahibi dinamik olduğunu biliyor. Bu gerçeğin Batılılarla yüz yüze gelmiş, bir şekilde onların sömürgesi olmuş, onlarla çatışmış Müslümanlar da farkında. Osmanlı yönetiminde bulunmuş topraklarda yaşayanlar Türkiye’nin ne anlama geldiğini çok iyi biliyorlar. Mehmet Akif de bunun farkındaydı ki sürekli “İslam’ın son yurdu” vurgusunda bulunuyordu. Başbakan Erdoğan’ın konuşmalarına baktığınızda herhangi bir ilimizle bu İslam toprakları arasında hiçbir ayrıma gitmediğini görürsünüz. Unutmayın 30 Mart seçimlerinden sonraki balkon konuşmasında Başbakan’ın söylediği iki cümlenin üzerinde hala durmamakta ısrar ediliyor: Birincisi “Türk milleti geçilmez!” ikincisi “Bu millet ümmetin umududur.”

 

Fotoğraf: Tarık Bakıcı