Petr Pridal: 400 bin haritayla zaman yolculuğu

oldmapsonline.org, hevesli bir doktora öğrencisi olan Petr Pridal’ın, ne olduğunu öğrendiğinizde ‘bunu ben de yaparım ki’ diyeceğiniz emek ve zekâyla karılmış internet sitesinin adı. Pridal, dünyanın en büyük harita koleksiyonerlerinden David Rumsey’inki başta olmak üzere pek çok kütüphanenin harita koleksiyonunu dâhil ettiği sitesinde tarihi harita meraklılarına bakmakla bitirilemeyecek bir koleksiyon sunuyor. Pridal, ‘dünyanın çocukluğu artık internette’ diyor.

Tarihi haritalara karşı ilginiz varsa tam size göre bir yer burası. Dünyanın farklı coğrafyalarının farklı tarihlerde, farklı insanlar tarafından çizilmiş hallerini görmek için en uygun platform… Aslında bir zaman yolculuğu… 1850’ler Amerikasının ticaret ağı haritasından, 1835 İstanbulunun ara sokaklarına, 1700’lü yıllar Bursasının yollarından, 1600’lü yıllar İtalyasına kadar sayılamayacak kadar çok bölgenin orjinal tarihi haritalarını tek bir adreste toplayan oldmapsonline, eski harita meraklıları için ‘Google’da arasan bulunmaz’ bir hazine.

EN BÜYÜK PLATFORM
Biz her ne kadar burada ayrıntısıyla anlatmış olsak da sizin en azından bir defa internet sayfasına göz atmanızı gerektiren bir bilgi çalışması oldmapsonline. David Rumsey’in uzun yıllar büyük gayretlerle oluşturduğu online harita koleksiyonu dahil olmak üzere dünyanın sayılı kütüphanelerinin harita koleksiyonlarını bir araya toplayan oldmapsonline.org sitesi, 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar bütün dünyanın tarihi haritalarına ev sahipliği yapıyor. Bilgiyi koruyan yeni nesil dijital platformlar için ilham verici bir kaynak olan oldmapsonline, görüntülenebilen 400 bin tarihi haritasıyla şimdilik dünyanın en büyük harita platformu.

Şimdilerde ailesiyle birlikte İsviçre’de yaşayan Çek asıllı doktora öğrencisi Petr Pridal’ın üniversite yıllarında staj yaptığı kütüphanede aklına gelen proje, hemen tüm dünyanın farklı ölçek ve kesitlerdeki yüksek çözünürlüklü tarihi haritaları üzerinde dilediğiniz gibi zaman yolcuğu yapmanızı sağlıyor. Pridal’ın çalışması, kullanışlı ara yüzü, arama seçeneklerinin daraltılabilmesi ve en güzeli istediğiniz yüzyıllar arasında arama yapmanıza imkân sağlayan ‘zaman filtresi’ ile araştırmacılar için olduğu kadar, yüksek çözünürlüklü entelektüel bir dekor olarak evlerde kullanılmak üzere sıradan ilgilileri için de zengin bir imkân.

1835 istanbul - genel
KAYITSIZ ŞARTSIZ İZLEYİCİLİK
oldmapsonline.com sitesi, arama sayfasına istediğiniz bir bölge adını yazdığınızda, o bölgenin hangi tarihlere ait kaç tane haritası varsa önünüze getiriyor. Görüntülediğiniz haritaların doğrudan kaynaklarına bakmanız da mümkün. Haritalar orijinal yerleri üzerinden açılıyor. Sitenin insanlığın ortak birikimine sunduğu en önemli katkı, online erişilebilir bir mecrada yüzbinlerce haritayı, açıklamalarıyla birlikte bir yere topluyor olması. Kayıt olmadan, herhangi bir abonelik işlemine gerek kalmadan ya da bir ücret ödemeden dünyanın neredeyse bütün büyük üniversitelerinin ve kütüphanelerinin harita arşivleri önünüze geliyor.

HARİTALARIN GOOGLE’I
Haritaya dair daha ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler için ise hiçbir bilgi saklanmıyor oldmapsonline.org’da. Görüntülediğiniz harita hangi ülkenin, hangi üniversitesinin kütüphanesindeyse asıl kaynağa doğrudan bağlantıyı mümkün kılıyor. Ortak bir alan olması ve aradığınız haritayı neredeyse hemen önünüze getirmesi ve arama seçeneklerinin geniş olması açısından Oldmapsonline’a, ‘haritaların google’ı bile demek mümkün.

 

petr-pridal-01-portrait (1)

PETR PRİDAL: TARİH İLE TEKNOLOJİ YANYANA İYİ DURUYOR

Eski tarihi haritaları ve projesini konuştuğumuz Petr Pridal, ‘Tarihi dokümanlarla son teknolojiyi yan yana getirmeyi seviyorum. Takımımla birlikte modern haritalama uygulamalarının geliştirilmesi üzerine çalışmalar yapıyoruz” diyor.

Bir internet sitesi kurdunuz ve bugün bu site 400 bine yakın haritayı içinde barındırıyor. Meşakkatli iş, büyük proje… Projenin başına dönelim. Fikir ilk ne zaman, nasıl ortaya çıktı?

Üniversite eğitimim sırasında yaşadığım yerde yerel bir halk kütüphanesinde staj yaptım. Yerel kütüphaneler, çoğunlukla bulmak istediğinizi bulmak için büyük zorluklar çekmeyi göze alacağınız yerlerdir, özellikle haritalar konusunda. Haritalar için bir geleneksel kütüphane kataloğu araştırmak istiyorsanız, haritaların gerçek başlıklarını, yayıncılarını ve üreticisini bilmeniz gerekiyor. İnsanların aramaya niyet etmekten korkmayacakları, keyifle tercih edebilecekleri bir arama yapma formu geliştirmenin önemini bu durumda fark edebilirsiniz. İnsanlar yaşadıkları bölgeyi bilirler ve bölgelerinin dünyanın nasıl bir parçası olduğunu görmek isterler. Mekânlar ve mekânların tarihini keşfetmenin doğal bir yolu. Fikir, 2008’de ortaya çıktı aslında. İlk görüntülenmeyi ise 2012’de başardık.

Dünyanın en büyük online harita arşivlerinden biri sanırım bu. Proje bazında ortaklık kurup yardım aldığınız kaç kurum oldu?

Bu proje, arşivleri ve kütüphaneleri yoluyla fikirlerini ve online içeriklerini bize açanlar sayesinde var, onlara bu vesileyle de teşekkür etmek istiyorum. Bu haritalar Britanya Kütüphanesi, İskoçya Ulusal Kütüphanesi, David Rumsey, Harvard Kütüphanesi, Hollanda Ulusal Devlet Arşivleri, Prag Charles Üniversitesi, New York Halk Kütüphanesi ve dünyadaki diğer enstitüler… Hepsini tek tek saymak bir röportaj için zorlayıcı olacaktır. 30’un üzerinde yararlanılan yer oldu bugüne kadar. Bunun yanında çok yakında yeni katılımlar da olacak. İçeriğimiz sürekli büyüyor ve zenginleşiyor.

GÖNÜLLÜLERİ SAYMAZSAK SADECE DÖRT KİŞİYİZ

Buradan bakınca devasa bir ekipten söz ediyoruz gibi… Kaç kişinin çalışmasının sonucu bu?

Aslında teknik olarak öyle devasa bir kadrodan söz etmek zor… Yapı, çekirdek olarak 4 sistem programcısı tarafından geliştirildi. Fakat eski harita âşıklarının yanı sıra bizden organizasyon ve iletişim alanında yardımlarını esirgemeyen büyük bir gönüllü kitlesinden de bahsetmek mümkün. Bu şekilde yüzbinlerce harita, verileriyle ve kaynak atıflarıyla birlikte sistemden görülebiliyor.

Haritaların zaman aralıkları nedir? En eski tarihli haritadan en yenisine kadar…

15. yüzyıldan 20. Yüzyıla kadar indekslenmiş dört yüz bin harita. Tabi bu ana aralığımız yoksa 21. yüzyıla ait bir haritaya rastlayabilirsiniz.

HER TÜRDE HARİTA VAR

Haritaların türleri de farklı. Sadece siyasi ya da coğrafi haritalar yok…

Pek çok farklı tarihe ilişkin hemen tüm harita türlerine ulaşmanız mümkün. Farklı ölçekler, farklı tarihler ve farklı coğrafyalardan söz ediyoruz. Sadece siyasi ya da coğrafi haritalar değil, idari, topografik, askeri haritaları da görebilirsiniz. Gayrimenkul haritaları bile söz konusu.

Doğrudan siz ifade ederseniz daha açıklayıcı olacaktır sanıyorum. Son güncellemeleriyle birlikte ziyaretçileri neler bekliyor sitede?

Haritalar coğrafi alan tasdiki alındıktan sonra portal üzerine eklendi. Bazı partner enstitüler ile birlikte özel online araçlar hazırlandı. Online ziyaretçiler taranmış haritaların yerlerini bulmak için bize yardım ederek sürekli bir gelişim sağlayabilirler. Bu oldukça kolay bir işlem, kilise, kavşak yol, köprü veya ev gibi yerler web görüntüleyiciler ile modern ve eski haritalarda konumlandırılabilir. Temel olarak taranmış bir fotoğraf, 5 dk süresince Google Earth veya Google Maps’teki ait olduğu yerin üstüne 3D olarak yüklenebilir. Bunu herkes site üzerinden gerçekleştirebilir.

‘GELECEK NESİLLERİ KORUYAN 100 SİTE’DEN BİRİ

Proje, sanıyorum bazı üniversite ya da vakıflardan ödüller de aldı? Neler var?

Çalışmamızı ilk olarak 2012 yılında Londra ve New York’ta duyurmuştuk. O tarihten bu yana çeşitli kurumlardan bazı teşvik ödülleri aldık. İlk olarak İskoçya Kraliyet Coğrafya Cemiyeti’nden sonra Avrupa Programı tarafından Uygulamalar kategorisinde OpenData Ödülü ve sitemiz, Gelecek Nesilleri Koruyan 100 web sitesi arasında seçildi. Projenin ilk sürümü Portsmouth Üniversitesi ile işbirliği içerisinde geliştirildi. Birleşik Krallığın yükseköğretimi JISC’ye ayrıca teşekkür ediyorum.

Yeni sürüm ya da güncellemelerde eklemeyi planladığınız neler var?

Akıllı telefonlar ve tabletler için yeni versiyon uygulamalar hazır. Web platformunda ise 400 binin üzerinde tarihi harita linki yer alıyor. Bu piyasadaki haritaların 4 katından daha fazla. Web sayfası yeniden yapılandırıldı, böylece arama, filtreleme ve kullanım kolaylığı daha fazla artırıldı.